1. Tonika
Tonika (nazywana też prymą lub root) to nuta bazowa akordu, ta która nadaje akordowi jego nazwę.
Zagraj akordy C-dur i C-moll →W akordzie C-dur (C-E-G), tonika to C.
W akordzie F-moll (F-A♭-C), tonika to F.
2. Interwały
Interwał to odległość między dwoma dźwiękami, mierzona w półtonach (każdy klawisz fortepianu, biały lub czarny, = 1 półton).
| Interwał | Półtony | Przykład (od C) | Charakter |
|---|---|---|---|
| Pryma | 0 | C → C | Identyczny |
| Sekunda mała | 1 | C → D♭ | Bardzo dysonujący |
| Sekunda wielka | 2 | C → D | Łagodny dysonans |
| Tercja mała | 3 | C → E♭ | Smutny (podstawa molowa) |
| Tercja wielka | 4 | C → E | Wesoły (podstawa durowa) |
| Kwarta czysta | 5 | C → F | Otwarty, stabilny |
| Tryton / kwinta zmn. | 6 | C → F♯ / G♭ | Bardzo dysonujący ("diabelski") |
| Kwinta czysta | 7 | C → G | Stabilny, mocny |
| Kwinta zwiększ. / seksta mała | 8 | C → G♯ / A♭ | Napięty / lekko smutny |
| Seksta wielka | 9 | C → A | Słodki, nostalgiczny |
| Septyma mała | 10 | C → B♭ | Bluesowy, soul |
| Septyma wielka | 11 | C → B | Kojący, jazzowy |
| Oktawa | 12 | C → C (wyżej) | Ta sama nuta wyżej |
| Nona | 14 | C → D (wyżej) | Bogaty, otwarty |
3. Budowa akordu
Akord buduje się, nakładając dźwięki na tonikę w określonych interwałach. Każdy dźwięk akordu pełni rolę:
| Pozycja | Rola | Efekt |
|---|---|---|
| Tonika (1) | Dźwięk bazowy | Nadaje akordowi nazwę |
| Tercja (3) | Decyduje o dur/moll | Wielka = wesoły, Mała = smutny |
| Kwinta (5) | Stabilność akordu | Czysta = stabilny, Zmn./Zwiększ. = niestabilny |
| Septyma (7) | Kolor / napięcie | Dodaje bogactwa i ruchu |
| Nona (9) | Przestronne rozszerzenie | Jazzowy, filmowy dźwięk |
4. Tercja wielka vs tercja mała
To fundamentalna różnica między akordem wesołym a smutnym.
Tercja wielka (4 półtony)
- C → E
- Droga: C → C♯ → D → D♯ → E
- = 2 pełne tony
- Brzmienie: wesoły ☀️
Tercja mała (3 półtony)
- C → E♭
- Droga: C → C♯ → D → E♭
- = 1 ton + 1 półton
- Brzmienie: smutny 🌧️
5. Rodzaje kwint
Kwinta decyduje o stabilności akordu.
| Rodzaj kwinty | Półtony | Przykład (C) | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Zmniejszona (♭5) | 6 | C → G♭ | Akordy dim (niestabilne, mroczne) |
| Czysta | 7 | C → G | Akordy dur i moll (stabilne) |
| Zwiększona (♯5) | 8 | C → G♯ | Akordy aug (napięte) |
6. Rodzaje septym
| Rodzaj | Półtony | Przykład (C) | Typowy akord |
|---|---|---|---|
| Mała (♭7) | 10 | C → B♭ | C7, Cm7 (bluesowy, soul) |
| Wielka | 11 | C → B | Cmaj7, Cm(maj7) (kojący) |
Uwaga: septyma dominantowa (C7) = tercja wielka + septyma mała. Najczęściej używany akord w bluesie/jazzie, ponieważ tworzy napięcie wymagające rozwiązania.
Wypróbuj maj7, m7 i dominant 7 →7. Akordy zawieszone (sus2, sus4)
W akordzie zawieszonym tercję zastępuje sekunda (sus2) lub kwarta (sus4). Akord nie jest wtedy ani durowy, ani molowy, pozostaje "zawieszony" w bardziej neutralnej barwie.
- Csus2 = C + D + G (tercja zastąpiona 2.)
- Csus4 = C + F + G (tercja zastąpiona 4.)
Często używane do budowania napięcia przed "rozwiązaniem" na normalny akord (sus4 → dur to bardzo klasyczny ruch).
Wypróbuj sus2 i sus4 →8. Power chords (5)
Power chord to tonika + kwinta czysta, bez tercji. Ponieważ nie ma tercji, akord nie jest durowy ani molowy, jest neutralny.
Bardzo popularny w rocku/metalu, bo brzmienie jest mocne i dobrze współpracuje z przesterem gitary (pełne akordy brzmią "brudno" przy dużym przesterze).
Wypróbuj power chords →9. Dalej: skale modalne
Wszystkie te akordy istnieją w każdej tonacji (dur, moll). Ta sama formuła budowy (np.: Tonika + Tercja + Kwinta) zastosowana do innego dźwięku daje inny akord.
Progresja w C-dur →Formuła Dur (0-4-7) zastosowana do:
- C → C-E-G (C-dur)
- F → F-A-C (F-dur)
- G → G-B-D (G-dur)
- A → A-C♯-E (A-dur)